آغاز, دردها و خاطره ها

سياف: خرسی است در پغمان از نوع خرسهای هندی و مصری. از ويژه گیهای خاص اين خرس اين است که طی ساليان اقامتش در باغ وحش پشاور, طوری تربيه شده است که بلوغ فکریش را در نقطه ی وسط فکر انسانها و حيوانات نگهداشته اند. اين موجود در مقايسه با انسانها, نه مرد است و نه زن. هم مرد است و هم زن. با انسانها سر سازگاری ندارد. مي توان در زمره ی درنده ترين خرسها در جهان به شمار آورد.

ربانی: خانم يا آقا يا هردو يا هيچکدام, در واقع "شی" يست از بدخشان که بخاطر بود و باش زياد با مردها, بيشترين ويژگي های زنانه اش را از دست داده است. نه مرد است و نه زن. اينگونه موجودات اگر در قطار آدمها بيايند, با خانمها خشونت مي کنند و به مردها ناز مي فروشند. 

محقق: گاوی است از بلخ که خوب يوغ مي برد. در مقابل هر روز تخريب شالی زارهای گندم, يک سبد رشقه سبز برايش کافيست. ميزان تفکر و حافظه اين يکی, نازل تر از حيوانات است. اين موجود بيشتر اعضای خانواده اش را با شاخهایش از ميان برده است. خيلی خطرناک است. 

ويژه های ديگری از همين سه صنف ويژه را نيز اينچنين قياس کنيد. صلاح اين است که از نزديکی با اينگونه موجودات بايد پرهيز کرد.

ماه زيبای "مي" با تمام خاطراتش از راه رسيد. در جهان من, ماه "مي" زادياد عزيزترين و نخستين خاطره ی من است. من بيست و هشتم "مي" را همه ساله با شعری گرامي مي دارم. اما اين بار تفاوت اين است که اين شعر زودتر از زمان خودش ديده به جهان گشوده است و اين شعر را از اينکه پيش از زمان متولد شده و تاب و توانم را نيز ربوده بود, برای مدت زمان کوتاهی در وبلاگم مي گذارم که شايد در "مي" های آينده هرگز احساس خاطراتم را با شما در ميان نگذارم. زيرا از بزرگی اين ماه تنها خدايم مي داند, او مي داند و من مي دانم. از شما مي خواهم اين شعر را از قلب من بخوانيد.

                                 بيست و هشتمِ مي (1)

حضور گرم خدا بود, بيست و هشتمِ مي

خدا غريق دعا بود, بيست و هشتمِ مي

عبور حادثه ها بود يا که "سونامی"

هر آنچه بود روا بود, بيست و هشتمِ مي

ستاره دفتر آغاز را ورق مي زد

کتاب مهر و وفا بود, بيست و هشتمِ می

نه روز بود و نه شب بود لحظه ی با "وی"

ز هر چه بود جدا بود, بيست و هشتمِ مي

به ديده اشک و به لبهای او تبسم بود

بلی که هر دو بجا بود, بيست و هشتمِ مي

اميد بود و خدا بود, پادشاهی نيز

مگر که شام حنا بود, بيست و هشتمِ مي

هزار شعر نوشتم, هزار باقی ماند

شلوغ خاطره ها بود, بيست و هشتمِ می

درود بر همه ی کوچه های "مری آباد" (2)

که فرش پای صبا بود, بيست و هشتمِ مي

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1). بيست و هشتم مي, روز تولد نخستين و بهترين خاطره ي من است. من اين روز بزرگ را همه ساله با شعری گرامی مي دارم. از جمله شعرهای زمان مهاجرت بوده و مبنای تاريخ مروج و رسمی در ديار هجر نيز تاريخ ميلادی بوده است, بناً شعر من نيز با اين تاريخ گره خورده است. ايرادم نگيريد.

(2). مری آباد, زادگاه پيام شعر منست. نام شهری است در بلوچستان که در روزگاران هجرت, اين خاطره ی معصوم را در آغوش خود روح دميد.

بيشتر دوستان وبلاگ نويس ما هشتم ثور را يکی از نقاط عطف خيلی مهم در تاريخ جهاد و مقاومت مردم ما در برابر يکی از قدرت های وقت (اروپای شرقی) مي دانند و اين نقطه را درخور ستايش و سرنوشت ساز برای تاريخ بعد از آن مي پندارند. که من با يک بخش از اين تئوری يعنی نقطه ی عطف بودنش موافق و با قسمت دوم آن که اين نقطه عطف را در خور ستايش مي دانند, مخالفم.

اينکه انجام هر جريان, تحول يا انقلابی بايد به منزله نقطه عطف و قابل توجه پذيرفته شود, هيچ شکی نيست و بايد اين گونه نيز باشد. نه تنها در افغانستان که در کشورهای ديگر نيز اين چنين است. به گونه مثال شکست قدرت هند برتانوی در شبه قاره هند و بعداً تجزيه آن به هندوستان و پاکستان امروزی در اثر اختلاف بين دو حزب مقتدر سياسی و مذهبی يعنی حزب کنگره و مسلم ليگ و بعدها تجزيه بخش شرقی آن به پاکستان و بنگله ديش بر اثر مخالفت های پنجاپی ها و بنگالی ها و اعلان استقلال هر يک از آنها, اضمحلال و سرکوب نمودن يکه تازی های ناپليون بوناپارت فرانسوی در اروپا, ايجاد آلمان نازيسم بعنوان يک قدرت محوری در اروپا به رهبری بسمارک, آزادی افريقا و امريکای لاتين از استعمار قدرت بزرگ اروپای غربی به رهبری برتانيا, آلمان و فرانسه, از ميان رفتن روسيه تزاری و ظهور انقلاب کمونيستی در روسيه, پيروزی انقلاب اسلامی ايران به رهبری خمينی و دهها تحول ديگر را مي توان به عنوان نقاط عطف در تاريخ کشورها و جهان دانست که هر کدام به نحوی حالت رشد و انکشاف جامعه بشری را از مسير متعادل و يکنواخت آن بيرون نموده که نتيجه آن يا جهش بوده يا يک گام به پيش و دو گام به عقب. به بيان ديگری, نتايج آن يا مثبت بوده اند و يا منفی. عده ی شان نقش ساختاری داشته و بعضی هم تخريبی. فرايندشان يا خوب بوده اند و يا بد.

تا اينجا آنطوری که عرض کردم, موافقم.

اما عده ی يا خيلی خوش باور و خوشبين اند, يا اهل جهاد و مقاومتند که من نيز هستم و يا واقعاً خيلی مسلمان متعصب و کله شخند. مي دانيم که قضاوت مطلق در فرضيه ها و علوم اجتماعی, امری محالیست. به گونه ی نمونه امروز تعريف درست تر عدالت و تمام حقوق افاقی را بيشتر از پس منظر علم حقوق مي سنجند و آن را بر مبنای پيوندهای که با ديگر علوم چه طبيعی و يا غير طبيعی دارند و منظور ما در اين نمونه بيشتر علوم غير طبيعیست, تعريف و پيش بينی مي کنند. اگر قانونی در مطابقت با بافت و روان اجتماعی و امکانات موجود در يک جامعه ساخته و پرداخته شود, بدون شک نتيجه و دستاورد آن مطلوب و قابل قبول خواهد بود و قوانين کارآمد و همه شمول نيز اينگونه قوانين اند. اما اگر قانونی عاری از همين مشخصه ها و يژگی ها باشد چطور؟ آيا بازهم مي توان از آن بعنوان يک قانون نام برد؟ که نه.

شرايط بوجود آمده بعد از تحول يا پروسه جديد حيات سياسی – اجتماعی افغانستان در هشتم ثور سال 1371 خورشيدی نيز مبرای از معيارهای لااقل به ظاهر پذيرفته شده ی قضایای متداول و مروج جهان علمی – تخنيکی امروز نيست و عاقلانه تر هم اين است تا ما اين تحول را با تمام پيامدهای درست و نادرست آن از صافی انديشه و ذهن خود بگذرانيم و بسنجيم و آنگاه قضاوت کنيم. زيرا مي دانيم که قضاوت در يک جريان, مشکل تر از قضاوت در يک قضيه جرمی و جنايي است.

بيشتر انقلابها و تحولات که در بالا نموتاً تذکر رفت, شايد سی در صد آن برای بازمانده گان آنها در خور ستايش و قابل تمجيد و تجليل نباشند و شايد به عنوان روزها و نقاط عطف خيلی سياه در تاريخ کشورها و جهان شناخته شوند. مهمتر از همه نفس يک تحول و پيام يک مبارزه است. اگر پيام جهاد و مقاومت در دلهای مردم مسلمان ما خيلی مي چربد, حداقل نبايد از نظر دور داشت که همين حلقوم و گلوهای که پريروز با اين پيام و اهرم خيلی ابزاری و سياسی شان ملت واقعاً مسلمان افغانستان را بسيج و با اين نيروی ديناميک و محرکه, قدرت بزرگ وقت را به زانو نشاندند وشکست دادند, ديروز با همين پيام و ابزار اسلامی - سياسی شان همه چيزمان را گرفتند و نابودشان ساختند. من باور کامل دارم که هر حادثه و يا پيامد و برايند خوب و يا بدی که بعد از هشتم ثور سال 1371 تا پنج سال پيش در کشور ما اتفاق افتيد و بوجود آمد, مستقيماً به همين علم برداران جهاد و مقاومت امروز ما بر مي گردد. نه مردم و نه ملت. زيرا ملت و مردم تنها و تنها بخاطر مسلمان بودن, مسلمان ماندن و سرزمين شان رزميدند و پيروز هم شدند.

تخريب, کشتار, فجايع, سونامی های بي نام, مهاجرت های اجباری و تحميلی, ايست فرهنگ و تاريخ و حتا بازگشت عملی به عقب, انزوای سياسی, فقر, از ميان رفتن تاريخ و فرهنگ و ... را نمي دستاورد ناميد و هيچکدام شان نه تنها قابل تجليل و تمجيد نيستند بلکه عدالتی مي خواهد نه از نوع عدالت بازاری. بل عدالت بشری و انسانی که در اينگونه قضايا هيچ عاطفه و صله ی رحمی نمي تواند حضور داشته باشد. مطميناً اگر راهکارهای سياسی ساليان اخير حکومت داکتر نجيب الله را فرماندهان سياست زده ی جهادی ما مي توانستند حل و هضم نمايند, افغانستان امروز مي توانست به عنوان يک کشور مقتدر منطقوی مبتنی بر ارزشهای اسلامی در منطقه عرض اندام نمايد و ديگر قرار نبود پاکستان شصت ساله با چپاول افتخارات فرهنگی بيش از پنج هزار ساله ی ما, امروز بر ما ناز بفروشد. و يا ايران و امريکا و ناتو و ...

باز مي ايستم کنار پنجره (1)

سايه ی ابری سوار پنجره

باز مي بينم به دست ناکسی

مرگ سرخِ بار بار  پنجره

باز مي بينم بسوی شيشه ها

شيشه ها برگ چنار پنجره

 شيشه ها جاری تر از فصل غروب

آتشی بر کوله بار پنجره

اين  همه خنياگران  منتظر

بي قرار انتحار پنجره

باز مي بينم به بام خانه ها

برقه ها بر چوب دارِ پنجره

گاه مي بينم سر ديوارها

چشم های اشکبار پنجره

مي خورند و مي کفند و مي برند

دانه و دار و ندار پنجره

باز مي بينم عبور باد را

بر حريم زار زار پنجره

پنجره! ای پنجره! ای پنجره!

وای بر قوم و تبار پنجره

پنجره جريان پاک نورهاست

نور بر ميز قمار پنجره

باز خاکستر سواری مي کند,

دامن سرخ نگار پنجره

با خبر! تا "بام دنيا" مي رود (2)

آخر اين دود و غبار پنجره

کاش بودم! کاش بود اين شعر من

لاله بر سنگ مزار پنجره

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1). پنجره در ديار ما نمادی از منشوری است که با شکست نور, خود نيز مي شکند(!).

پنجره دلال نيست, بل قربانی دلالی است.

(2). از "بام دنيا" تا خورشيد فاصله ی نيست. اما پنجره را در آنجا نيز دار مي آويزند.

آزادی بيان آزادی فکر و انديشه است. چه کسی دشمن اين آزادی است و چرا؟

کشتن آزادی چقدر سخت و ننگين است(!) شما شايد خفقان آزادی را ديده و شنيده باشيد. اما يکباره کشتن آن را هرگز نه. هيچ دين و آيينی در برابر آزادی بيان اعلان جهاد نکرده است. متأسفانه که نسل تنها و نوپای ژورناليزم کشور شهادت آزادی را به دست آنانيکه خود را مدافع عام و تام آزادی مي دانند, نيز تجربه کرد.

پوليس ملی به امر شفاهی و عجولانه دادستان عالی کشور آقای عبدالجبار ثابت به شبکه تلويزيونی طلوع وحشيانه يورش بردند و سه مسئول بلند پايه طلوع را بدون تعقبيب جرمی, قضايي و دادستانی به جرم اينکه اصل راپورتاژ و گفته های دادستان را در شورای ملی به نشر رسانده است, با خود بردند و مورد لت و کوب قرار دادند.

تا اکنون حادثه به اينجا رسيده است. اينکه سرنوشت بعدی آنها چه مي شود, من نيز رفته و به پای بلويزيونها مي نشينم و متباقی را با تفصيلات بيشتر بعداً خواهم گفت. اما شما چه مي گوييد؟

نقشبندهای ماهری از سرزمين ما زنده گی زمين و زمان را با خون پاک شان در طبيعت بکر پيشانی ما نقاشی کردند و ما نابخردانه بر آن خط کشيديم. عزيزترين و جوان ترين اجمل ها سربريده شدند و ما تنها گريستيم. نخبه ترين فرزندان اين ديار حلق آوزيز شدند و ما فقط در سوگ شان نشستيم.. عجبا! که به قصيده سرای تقليدی و بي نتيجه ی مي مانيم که تنها گريه مي آفرينيم و در سوگ مي زييم.

آيا گاهی از خود پرسيده ايم که چرا مي گيرييم؟ چرا سوگواريم؟ دليلی که بر چهره ی خود خط چليپا داريم, چيست؟ کي ما را مي گيرياند؟ کي ما را به سوگ مي نشاند؟ و باالاخره کی بر صورت ما صليب سرخ ساخته است؟

همه ی ما از دولت گرفته تا حلقات سياسی و محافل روشنفکری جنايات, کشتار, قتالی ها, حادثه ها و واقعه ها را بعنوان يک آفت طبيعی و قضا و قدری که گويا از جانب حضرت باری تعالی مقُدر شده اند, پذيرفته ايم. باورمان اين بوده است که آفات و بليات و قضا و قدر را نمي توان مهار و شکار کرد. کنترول ناپذير اند و بايد دست دعا به دربار ايزد بلند کرد و نذرها کرد و مراسم فاتحه های مجلل و شکوهمند گرفت و سرسجود به درگاه حق ساييد و شکران به جا کرد که همه ی اين قربانی ها از جانب خداست و ما تسليم بي قيد و شرط اراده لايتغير آن.

هيچگاه اين واقعيت آشکار را نپذيرفتيم که همه ی اين آفات و بليات از جانب خود ماست و بدست خود ماست. حادثه ها باالنفسه پديده ی مستقلی نيستند و وجود خارجی ندارند. ماييم که حادثه مي آفرينيم. من باور کامل دارم که حتا چيزهای را که ما بعنوان حادثه های طبيعی مي شناسيم و اين قضای الهی را با قوه ی بزرگ طبيعت مرعی الاجرا مي پنداريم, مقوله ی است از سر نادانی و ناتوانی ما و نوع نگرش و برخورد غير عقلانی و غير منصفانه ما نسبت به قضايا. ماييم که زمينه بوجود آمدن و ظهور حادثه های طبيعی را مساعد مي سازيم.

من معتقدم که چيزی بنام کردار طبيعت وجود ندارد. اينکه "سونامی" ی بوجود مي آيد, توفانی مخربی زنده گی انسانها را تهديد مي کند, رعد و برقی جان انسانی را شکار مي کند, زمين لرزه ی انسانها را با تمام دار و ندارش مي بلعد, برف باری شديدی حادثه های مرگباری را بوجود مي آرد, کوه های از يخبندانهای قطبين شمال و جنوب زنده گی متمايل به خشکه و معمولی امروزی انسانها را تنگ و تنگتر مي سازد و ... همه و همه ناشی از نوع بازگشت اعمال و زنده گی رو به پيشرفت و متکامل انسان ديروز, امروز و فرداست. در واقع ما آفريدگار هرآن چيزی هستيم که به تلقی انسان امروز همه حادثه و قضا و قدر الهی است. يکی از نمونه های بارز آن اين است که زنده گی صنعتی و  استفاده و توليد بيش از حد گازهای گلخانه ی است که زمينه بروز نه تنها بيشترينه آفات و حادثات طبيعی امروز را مساعد ساخته است, بلکه در مراحل آتيه همراه با پيشرفت و تکامل انسان در دامن طبيعت امروز, مشکلات جدی ديگری نيز باعث بوجود آوردن چيزها و ايجاد دردسرهای گردد که ما آن را امروز حادثه و قضا و قدر مقدر شده می پنداريم. اما شما باور کنيد که چيزی بنام حادثه يا آفت و يا قضا و قدر به معنای معمول امروزی آن وجود ندارد. من منحيث يک انسان معمولی که در سده ی بيست و يکم زنده گی مي کنم, باور کامل دارم که زنده گی, طبيعت, هستی و هر گونه تحول, تبدل, تغيير, تجسس, تفکر, تقبل و تشبث در هر يک آن بازتابی است از چگونه زيستن من و گونه ی استفاده از وسايل و ابزار طبيعی در زنده گی فردی و اجتماعی من. شايد باور و پذيرفتنش اندکی مشکل و حتا غير منطقی و عقلانی و احتمالاً برخاسته از احساسات پنداشته شود, اما صاحبان خرد و اهل خبره بدان باور دارند و آن را خوب مي پذيرند, آنچنانکه قبلاً پذيرفته اند.

به هر حال, مي خواستم بگويم که چگونگی و انگيزه شهادت و ذبح "اسماعيل ژورناليزم افغان" اجمل جان نقشبندی و هم ياران قبل و بعد از آن نيز بازتابی است از نحوه اتخاذ خط سياسی نا مشخصِ فندمينتاليستیِ ناثباتِ حکومت و دولت ما در قبال تعامل و يا مقابله و رويارويي با مخالفان از جمله طالبان.

من مطميينم که شايد بزرگوارانی در دولت ما مانند آقای مجددی صاحب, سربريدن اجمل جان را نيز به قضا وقدر الهی نسبت دهند. که اين مسئله به نظر من چيزی جز گول زدن خود, ملت و شايد هم مخالفان چيزی بيش نيست. هر عمل و فرآيندی در اين قضيه صد در صد ناشی و برخاسته از نوع تصميم و سياستی بوده است که صريحاً به دولت و مخصوصاً حکومت بر مي گردد. بايد بدانيم که اين کار نه حادثه بوده, نه آفت, و نه قضا و قدر.

مطميناً اگر شرايط و طرز ديد ما در قبال برخورد و تعاملات با مخالفان نظام و مردم افغانستان اينگونه باشد, قضايا و مشکلات بيشتری مردم و آرامش ما را تهديد خواهد کرد. و خوب است بگويم که اگر بازهم قضايای نظير اينگونه قضايا اتفاق افتيد آنچنانکه هر لحظه مي افتد, خواهش مي کنم آن را به گردن کسی ديگری حتا طبيعت و هستی بي زبان و رام انسان نيدازيد. هرچه مي افتد از ماست و ما آفريدگار و پروردگار آنيم.

اجمل عزيز! آرام بخواب که خوابيدن برای تو افتخار است و بر ما که نيز خوابيم, ننگ.

شايد اين ستاره, "من" باشم, "تو" باشی و يا "او" باشد. اين شعر داستانی است از  چند سال پيش که "من" قهرمان آن بوده ام. قصه ی است پايان ناپذير و گره خورده با زنده گی "من".  آنگاهی که "شتر سواری" ها به انجام رسيد, ديگر "من" قهرمان آن نخواهم بود. 

ستاره

ستاره منتظر فصل آشنايي بود

ستاره ديده به سقف و ستون و جالی بود

ستاره هر نفس کوچه را گلو مي برد

ستاره هيئت بيدار سرشماری بود

ستاره غرق خيالات و آرزوها شد

بريد زآنچه دروغ درون قالی بود

ستاره دست به پروانه ی کمربندش

به کوه رفته از انبوه گريه خالی بود

ستاره يکه و تنها به روی سنگ نشست

ستاره باز به سودای تخت شاهی بود

ستاره چادرش انداخت آسمان را ديد

فضا چه سبز و چه گرم و چه آفتابی بود

ستاره دست به زنجير زلفهايش برد

گره گشود و گشود و گشود, رازی بود

ستاره چرخ زد و لحظه ی سرود, سرود

ستاره يکسره در شوق و شور و بازی بود

ستاره دست خدا را گرفت, بالا رفت

ستاره گرمتر از بمب انتحاری بود

ستاره کف زدن ماه و زهره را حس کرد

ستاره شاهد پرواز گاو ماهی بود

ستاره باز فراتر دويد و اوج گرفت

ستاره خانه ی خورشيد مهمانی بود

ستاره ديد هر آن قصه را که بود و نبود

ستاره آنچه نمي ديد فصل شادی بود

ستاره خسته ی پرواز بود و زود نشست

تمام بود و نبودش, "شتر سواری" بود

ديروز از "فراخوان ادبی" داکتر سميع حامد در انجمن قلم افغانستان و گلی را که به اصطلاح پيش قراولان ادب (!) و دعوت شده گان اين فراخوان به آب دادند, شنيدم که اي کاش هرگز نمي شنيدم.

آنچه که از ديروز تا به امروز و اکنون بر ادب ما مي گذرد, گونه ی ديگری از خودکشی گسترده ی ملی است که من آن را "انتحار ادبی" مي نامم. اگر خايننين اين کشور, قوالب قديم خيانت شان را در چوکات مدرن تری بنامهای جديدی چون انتحار به نوع بسيار خشن و متعصبش با ماسک مذهب از "قبايل آزاد" و "خيلی بسته" ی آنسو و اينسو, پی ريخته اند و اهداف و آرمان های طراحان نظم نوين جهانی را نابخردانه و ناجوانمردانه دنبال مي کنند و تو و من و خويشتن خويش را مي کشند, نبايد فراموش کرد که مصرع دوم اين مرثيه گلوی ادب تو و من و خويشتنش را در در مرکز کابلستان نيز مي فشارد. ما هميشه موفق ترين آفريننده گان "تحول" بوده ايم. آنگونه که همه ی "ديوانه گان" دنيا در تحول آفرينی, موفق اند. اگر "حادثه" بگويم شايد نوع نگرش يک بعدی باشد. اگر ديوانه ی را در اوج دره ی وادار به تهيه و جمع آوری سنگ بکنيد, يقيناً اولين کاری که او خواهد کرد, همانا لول دادن و انداختن سنگ در سراشيبی دره مخصوصاً جای که از درون آن راهی نيز گذشته و ازدحام بيش از حد وجود داشته باشد, خواهد بود و به تعقيب آن خنده ها و قهقه های پی در پی و شادمانی. ما تحول مي آفرينيم از نوع تحول که ديوانه مي آفريند. اينکه چه فرآيندی خواهد داشت, به ما چه!

گفتند باران است, زيره ناوه دان ايستاديم. گفتند سنگ در راه است, برداريد, چند تای ديگر نيز انداختيم. گفتند آبادش کنيد, تخريبش کرديم. گفتند نکشيد, بي رحمانه و ديوانه وار کشتيم و خنديديم. گفتند "من" ها را "ما" بسازيد, همه را کشتيم و خود را "ما" تراشيديم. گفتند "پان افغانيسم" بسازيد, دو کار کرديم: اول: نصف شهروندان خود را به گناه اينکه "اوغان" (!) نيستند کشتيم و يک پان اوغانيسم کاملاً صيقل شده بوجود آورديم. دوم:  از برادر خوانده ی "نصوار" ساخت شهر کويته, "پان" طبيعی ايالت سند استفاده کرديم و بيشتر کيف کرديم...

تفکر ما منفی بود و هست, منفی تراشی ما بيش از حد مي چربد.

چرا اينچنينيم و معضله در کجاست؟

چيزی را که من بدان اعتقاد دارم, گونه ی طرز تفکر نادرست, ناسنجيده, القا شده و پسيف و برداشت ما از قضايا و حاکميت بخاطر بقا و دوام ماست. طرز تفکر ما متداوماً اين بوده که بخاطر پيشی گرفتن از رقيب, به جای تمرين و نيرو گرفتن و قوی ساختن خود, بايد رقيب را به هر نحوی که شده ذليل ساخت و از پای درآورد. پيشی جستن از رقيب در خانه ی ما, همواره معادل چاه کندن در راه رقيب و نابودن کردن وی بوده است. حالا رقيب مي تواند هر کسی باشد. دوست نزديک, رفيق خوب, يکی از اقارب, شهروند و هموطن. به استثنای دشمن که رقابت با دشمن, عين دشمنی است نه رقابت. و بين رقابت و دشمنی فرسنگ ها فاصله است.

ما هيچگاهی پيش از ايجاد تحول, نفس تحول, روش ها و نتايج آن را در ترازوی تفکر, انديشه و وجدان خويش انداخته وزن نکرديم. سنجش ما عين نادانی ما بوده است. عجول بوده ايم و اعمال ما عجولانه بوده اند. خوبی ها و بدیها, زيبايي ها و زشتی ها, بدبختی ها و خوشبختی ها را از پس منظر ملت و کشور خويش نسنجيديم. سنجش ما فقط تفوق بر ديگران و باداری بوده است تا همزيستی و هم خواهی و هم خوانی.  آنچه بر ما القا شد, عمل کرديم. بی آنکه بسنجيم که آيا آتش اين جرقه دامن ما را نيز مي گيرد يا خير. آتش خريديم و سوختيم. بد شنيديم و گرفتيم و در عمق نابخردی و ناسنجشی زار مرديم. بقای خويش را در حاکميت مستبدی دانستيم که خود هرگز ايجادگر آن نبوديم. حاکميت را معادل قدرت و نيروی دانستيم که بر گرده ی شهروند خود سوار شويم. ديگران نيز همنوايي با حاکميت را در اين دانستند که خوب سواری بدهند. در اين دانستيم که بايد خانواده خود را در جهل و سردرگمی نگهداريم. نگذاريم با کاروان تيزگام انسان مترقی امروز يکجا باشد. بقای ما يعنی مرگ ديگران. يا مرگ, يا حاکميت. "ارگ بدون پشتون را ننگ دانستيم اما بدويت, نادانی, بي مايه گی, فلاکت, بيچاره گی, وامانده گی و غربت پشتون را در چنين وضعيتی هيچگاهی ننگ ندانستيم.

صادقانه بايد معترف شد که همه چيز ما دروغ است و نقابدار. ما بيش از حد نادانيم. بيش از حد محدوديم. خيلی غريبيم. واقعاً بيچاره و درمانده ايم. ما هنوز خوشبختي خويش را که ديگران آن را قرنها قبل تجربه کرده اند, نمي دانيم و نمي شناسيم. راه نو نيست. راه ناشناخته نيست. مسير سردرگم نيست. جاده خيلی هموار و صاف است. دنيا سده ها قبل از ما در اين راه رفته اند. مگر ما بي همت نيستيم که نتوانيم در چنين يک راه هموار و خيلی امن گام برداريم. اين عين عجز و ناتوانی ماست. حيف است وافسوس.

اگر داد از ادب و فرهنگ زديم, معادل بيدادی ادب و فرهنگ ساير اعضای خانواده ی ما بوده است. رشد و تقويت ادب ما برابر با نابودی و از ميان بردن ادب ديگران بوده است. برای برتری ادب خويش, برتری و انکشاف ادب و فرهنگ ديگران را مخالف روحيه ملی خويش دانستيم. اين چيزيست که همواره هريک از اعضای اين خانواده با آن مواجه شده اند.

به راستی از جانبی مي دانيم که اين کار ما ترفند و بازی تکرار و توقف زمان چيزی بيش نيست. مي دانيم که اين مکررات, هيچگاهی نتيجه ی مثبت و خوبی نداده است. اما خيلی لجوجيم. چه تفاوتی امروز بين ما و عرب بدويت پانزده قرن پيش وجود دارد؟ شايد نمونه بزرگترين تفاوت اين باشد که خری را در کروزين و يا بوينگ از قندهار بار کرده و به پکتيا پايينش کنی. حال آنکه ممکن اگر کروزين و يا بوينگ را بر خر بار کرده و به پکتيا انتقالش دهی, بي تفاوتی خر همان خواهد بود که بود. جز اين اگر تفاوتی يافتيد, ما را نيز در جريان بگذاريد.

علت کار را ما گفتيم, راه حل با شما.

ده دقيقه پيش در اتاق غذا خوری محل کار يکی از دوستانم بحثی شد که خانم شکيلا هاشمی وکيل در پارلمان از گفته هايش در گردهمايي روز جمعه در استديوم غازی پشيمان شده و معذرت خواسته است. با آنکه ديشب از تلويزيون آريانا در خبرهای هشت بجه ی, من نيز متوجه اين درمانده گی و وامانده گی وکيل صاحب بودم, اما گفتگوی امروز دوستانم باعث شد تا روی اين موضوع اندکی بيشتر در درونم بپيچم.

به ياد دارم که دو سال قبل آقای رييس جمهور کرزی نيز در مورد پاکستان عين "معامله" را انجام داد. رجزی خواند که:

گر ندانی غيرت افغانی ام  --  چون به ميدان آمدی مي دانی ام !

شعری را که بزرگمردی سرود, شيری آهنگش ساخت و قهرمانی سالهای سال از واژه های وزين آن نيروی قدرتمندی ساخت و حماسه آفريد. اما روباهی در لباس شير يکشبه اين "ناموس ادبيات حماسی" ساليان طلايي ما را بد گونه لگدمال, مرده, بدبو و متعفنش کرد!

فکر کردم که خانم هاشمی حقش است که که شعار دهد: مرگ بر حقوق بشر! زيرا معذرت خواهی در قاموس سياسی کشور ما بعد از روی کار آمدن حکومت آقای کرزی, به هر گفتار عجولانه و نامعقولی مشروعيت مي دهد. و هم هفت هشت دليلی مي تواند وجود داشته باشد که خانم هاشمی را مجبور به معذرت خواستن کرده است:

اول: نشه بوده است.

دوم: جمعه شب فهميده است که اين شعار و دشنام به خود و اقاربش نيز بر مي گردد.

سوم: خواهر خوانده اش در پارلمان گفته که اين شعارت پسوند تفقهی "ناقص العقل" بودن را بر زنان مشروعيت مي دهد.

چهارم: گوشه ی از اين شعار به "جهاد و مقاومت" آقايان سياف, محقق, ربانی, فهيم خان و ... نيز آسيب مي دهد.

پنجم: توهين و دشنام به تمام انسانهاست.

ششم: چون در افغانستان وضعيت به گونه ی "مرد سالاری" است بناٌ شوهرش آقای هاشمی او را مجبور به معذرت خواستن کرده و شايد چند سيلی هم خورده باشد.

هفتم: شايد هم فشارهای از "بالا و پايين" و يا هم دلايل ديگری ...

روی هر دليل و يا دلايلی که باشد, من اين کار خانم هاشمی و آنانيکه قبلاٌ اين شال را مانده اند, گونه ی ضغف و عدم پختگی سياستمداران و سردمداران فعلی اين کشور مي دانم. مي دانيم که اين کار در سياست نه "فن" محسوب مي شود و نه گونه ی خط سياسی فندمينتاليسم يا بنيادگرايي در افغانستان. تنها راه همان مسئله برخورد عجولانه با قضاياست.

من نيز اگر گاهگاهی در بعضی حالت ها قرار مي گرفتم, به آسانی از طرف مقابل و دوستانم معذرت مي خواستم. اما با اين بحث خلاصه در نان چاشت امروز, دريافتم که ديگر هرگز معذرت نخواهم. حتا از شما....